解:$ (1)$若点$C$在线段$AB$上
∵$AC=2 ,$点$M$为$AC$的中点
∴$AM=CM=1$
∵$AB=10 ,$点$N$为$BC$的中点,$ AC=2$
∴$NC= \frac 12BC=4$
∴$MN=CM+CN=1+4=5$
若点$C$在线段$BA$的延长线上
∵$AC=2,$点$M$为$AC$的中点
∴$AM=CM=1$
∵$AB=10,$点$N$为$BC$的中点,$ AC=2$
∴$NC= \frac 12BC=6$
∴$MN=CN-CM=6-1=5$
综上所述,$MN$的长度是$5$
$(2 )②$∵$OD$平分$∠AOC ,$$ OE$平分$∠BOC$
∴$∠DOC= \frac 12∠AOC ,$$∠COE= \frac 12∠BOC$
∴$∠DOE=∠DOC+∠COE= \frac 12∠AOC+ \frac 12∠BOC$
$= \frac 12∠AOB= \frac 12x°$
③∵$OD$平分$∠AOC ,$$ OE$平分$∠BOC$
∵$∠DOC= \frac 12∠AOC,$$ ∠COE= \frac 12∠BOC$
∴$∠DOE=∠DOC-∠COE= \frac 12∠AOC- \frac 12BOC$
$= \frac 12∠AOB= \frac 12x°$
$(3)$理解:$ MN$的长度是$AB$的一半,
$∠DOE$的度数是$∠AOB$的一半